Heimatmuseum in Nimptsch

Karolina Klimek

Niemczańskie Muzeum

W dniu 27. października 1926 roku w budynku niemczańskiego zamku oficjalnie otwarto Muzeum. Przygotowania rozpoczęto już kilka lat wcześniej, a niebagatelną w nich rolę odegrali: Gesellschaft für Heimatkunde oraz pastor Klapper, burmistrz Kühn i major von Chappuis.  W 1924 roku zorganizowano m.in. czasową wystawę poświęconą historii miasta. Nimptscher Heimatmuseum powstało na fali wielu podobnych wówczas inicjatyw na Śląsku[1], które dzięki działaniom lokalnej społeczność i władz miast pozwoliły utworzyć liczną sieć muzeów w całym regionie. Na czele niemczańskiego Muzeum stanął Ernst Rauch, kronikarz miasta – autor późniejszej Geschichte der Bergstadt Nimptsch z 1935 r. A uroczystość odnotowała oczywiście lokalna prasa:

foto1

Niestety niewiele wiemy o Muzeum w pierwszej fazie jego istnienia. Instytucja musiała mieć jednak skromny charakter, skoro w ramach danych jakie publikował Fritz Geschwendt w Altschlesische Blätter w latach 20. XX wieku, dowiadujemy się iż była czynna tylko w niedzielę, nie miała biblioteki, ani zbiorów uszeregowanych w działy. Nieocenione dziś źródło informacji na temat niemczańskiego dziedzictwa Nimptscher Landsmann-Kalender pozwala nam dowiedzieć się nieco więcej o Muzeum i jego zbiorach (zwłaszcza w latach 30. XX wieku). Zamieszczone tam artykuły, informacje i reklamy (!) mówią o muzealiach w działach prehistorycznym oraz historycznym. Ten pierwszy prezentował m.in. znaleziska archeologiczne z Epoki Kamienia i Brązu, a drugi zabytki związane z historią miasta, niemczańskich kościołów i cechów, a także dziedzictwem całej Ziemi Niemczańskiej.

Na przełomie lat 30 i 40. XX wieku Nimptscher Heimatmuseum było otwarte codziennie (poza piątkiem) w godzinach od 9.00 do 17.00. A na łamach Nimptscher Landsmann-Kalender możemy też znaleźć fotografie niektórych muzealiów oraz ich obszerniejsze opisy historyczne, stanowiące dziś istotne źródło informacji.

Untitled-1

Kluczowym jednak źródłem wiedzy o przedwojennych zbiorach jest zachowany przewodnik po Niemczańskim Muzeum Führer durch das Nimptscher Heimatmuseum, Nimptsch 1932. Zachęcamy do zerknięcia do jego środka:

Przewodnik:

Okres II wojny światowej Muzeum przetrwało prawdopodobnie bez uszczerbku.[2] Nikłe źródła archiwalne i niejednoznaczne przekazy powodują, iż trudno dziś jednoznacznie stwierdzić kiedy po 1945 roku otwarto Muzeum i co dokładnie działo się ze zbiorami w tym trudnym i niespokojnym okresie. W monografii Niemczy z 2002r. zarówno Elżbieta Kościk, jak i Rafał Eysymontt piszą, iż w latach 40. XX wieku instytucja została zlikwidowana.[3] Jednakże wątpliwości w tym względzie przywodzi informacja zamieszczona w Monitorze Polskim z 1950 r. z zarządzeniem ówczesnego Ministra Kultury i Sztuki, gdzie występuje Muzeum Niemczańskie. Zmieniono mu wówczas nazwę z Muzeum Miejskie w Niemczy, na Muzeum w Niemczy.[4] Wiele wskazuje, że Muzeum w Niemczy przetrwało do 1951 r., kiedy to zostało rozwiązane, a jego kolekcja (lub jej większość ?) trafiły do ówczesnego Muzeum w Ziębicach. Z tego właśnie roku pochodzi m.in. przechowywany tam do dziś spis niemczańskich zbiorów. Jednocześnie wysoki stopień ogólności oraz niebyt duży poziom merytoryczny zamieszczonych w nim informacji niestety pozwalają jedynie na zidentyfikowanie tylko części obiektów w ziębickich zbiorach. To stanowi oczywisty problem w pełnym i jednoznacznym określeniu oryginalnej, przedwojennej kolekcji. Niemniej jednak można tu znaleźć dużą część najbardziej rozpoznawalnych muzealiów z Nimptscher Heimatmuseum. Są to przede wszystkim zabytki związane z historią miasta, czyli m.in. rzemiosło artystyczne, zabytki cechowe, rzeźby kultowe oraz zbiór grafik i rysunków. Wybór najważniejszych spośród nich znajdziecie Państwo poniżej.

Grafiki:

Tu znajdziecie Państwo fotografie obiektów rzemiosła artystycznego oraz zabytków archeologicznych, zrobione prawdopodobnie w latach 20. XX wieku przez Maxa Schillera (niemczańskiego fotografa):

 

A tak wyglądają dziś niemczańskie muzealia:

 

[1] Wówczas powstały także muzea w Wałbrzychu, Sobótce, Wąsoczu, Kędzierzynie Koźlu.
Altschlesische Blätter 1927, Nr 2, s. 20
[2] Nie zachowały się przekazy mówiące o zniszczeniach lub dewastacji Muzeum.
[3] Niemcza. Wielka historia małego miasta, red. M. Młynarska-Kaletynowa, Wrocław 2002, s. 125, 180
[4] Monitor Polski 1950, nr 71, poz. 820, Zarządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 9 czerwca 1950 r. w sprawie ustalenia nazw muzeów państwowych i muzeów przejętych na własność Państwa.