Arboretum w Wojsławicach

Arboretum w Wojsławicach jest najpiękniejszym śląskim ogrodem, którego sława sięga szeroko poza granice naszego kraju. W opisach wrażeń odwiedzających go gości dominują przymiotniki: bajeczny, rajski, cudowny, wspaniały, niezwykły. Nie sposób się temu dziwić, gdyż jest to pełne uroku i magii, imponujące założenie ogrodowe, które z pewnością trzeba zobaczyć odwiedzając tę okolicę. Arboretum jest piękne w całym okresie wegetacyjnym, ale z racji najwspanialszej i największej w Polsce kolekcji różaneczników warto je zobaczyć szczególnie w okresie ich kwitnienia, czyli w maju i czerwcu.

Historia osadnictwa w Wojsławicach sięga czasów starożytnych o czym świadczy znaleziona tu ceramika z okresu między 1200, a 1000 rokiem p.n.e. Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z 1300 roku. Wedle legendy nazwa wsi pochodzi od imienia rycerza Wojsława, opiekuna księcia Bolesława Krzywoustego. Ponoć gdy Wojsław stracił podczas walki rękę, książę podarował mu nową ze złota, stąd wziął się jego przydomek „złota ręka”. W średniowieczu Wojsławice wielokrotnie zmieniały właścicieli, którymi bywali również wrocławscy mieszczanie [m.in. rodzina Rindfleischów]. W 1517 roku majątek znalazł się w rękach burmistrza i rajców niemczańskich, a w 1559 roku stanowił już dobra księcia brzeskiego Jerzego II. W XVII wieku wieś znów zmieniała właścicieli, by w 1703 roku trafić do związanych z Ziemią Niemczańską Prittwitzów. Początki założenia parkowego w Wojsławicach przypisuje się rodzinie von Aulock, która wykorzystując naturalny drzewostan wzbogaciła go o nowe nasadzenia [tulipanowce, czerwone buki i dęby, sosny wejmutki, jałowce kalifornijskie i sabińskie].

W 1880 roku 150 hektarowy majątek staje się własnością Friedricha von Oheimba, co stanowić będzie punkt zwrotny dla rozwoju wojsławickiego ogrodu. Fritz Oheimb (1850 – 1928) okazał się wybitnym znawcą roślin i to jemu właśnie park zawdzięcza swój obecny charakter. Z racji swego słabego zdrowia oraz astmy nie kontynuował on tradycji rodzinnych w wojsku, ale wybrał życie na roli. Opowieść rodzinna głosiła, że jako chorowity młodzieniec był kuracjuszem w wielu uzdrowiskach m.in. w Szwajcarii. Tam podczas upadku w górach uratowały go od śmierci zarośla różanecznika alpejskiego, co uznał za znak, który miał wpływ na jego późniejszą „pasję ogrodniczą”.  Od momentu gdy zamieszkał w Wojsławicach Fritz Oheimb rozpoczął proces przekształcania ogrodu: sukcesywnie powiększał jego obszar, wytyczył nowe osie widokowe oraz alejki spacerowe, rozbudował sieć stawów, tworzył nowe nasadzenia i system nawadniania, powstał wówczas także „domek ogrodnika”. Swej pasji – ogrodowi w Wojsławicach – poświęcił całe życie. Mając zmysł artystyczny w nieco malarski sposób tworzył kompozycje ogrodowe, co w połączeniu z fachową wiedzą botaniczną dało imponujący efekt jeszcze za jego życia. Zgromadził bogate kolekcje różnorodnych roślin, spośród których szczególnie interesująca była kolekcja rododendronów. Sprowadzał je z m.in. z Holandii i Anglii, w tym bardzo często za pośrednictwem licznych kontaktów z hodowcami, kolekcjonerami i ogrodami botanicznymi. W latach 20. XX wieku mógł się pochwalić niezwykłą kolekcją ponad 4000 krzewów różaneczników w 300 odmianach. Ogród już wówczas był bardzo znany i  w okresie kwitnienia rododendronów zjeżdżały się tu liczne osobistości z obszaru Śląska i Czech oraz pasjonaci z całego kraju. Gości Fritz Oheimb oprowadzał osobiście, pokazując także rzadką wówczas kolekcję klonów palmowych oraz piękną kolekcję piwonii. Poza Wojsławicami pracował on również na rzecz Niemieckiego Towarzystwa Dendrologicznego, którego był współzałożycielem i honorowym członkiem. Jego osiągnięcia  zostały docenione przez współczesnych i w 1906 roku jedna z odmian różanecznika fioletowego została nazwana przez hodowcę T.J. Rudolfa Seidla Rhododendron von Oheimb Woislowitz. Po śmierci Fritza Oheimba, którego nagrobek zachował się w wojsławickim ogrodzie do dziś, jego pracę kontynuował najstarszy syn Arno. Rodzina Oheimbów wyjechała z Wojsławic w sierpniu 1946 roku.

Ogród w Wojsławicach bez szwanku wyszedł z II wojny światowej nie mając już tyle szczęścia w okresie PRL-u. W tym czasie był w różnorodnych rękach, co doprowadziło do jego dewastacji, zniszczeń i wyginięcia wielu cennych egzemplarzy roślin. W 1977 roku Komisja Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce nadała wojsławickiemu parkowi rangę Arboretum, które w 1983 roku zostało wpisane do rejestru zabytków kultury. W 1988 roku Arboretum w Wojsławicach stało się oddziałem Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Rozpoczął się wówczas wieloletni proces rekonstrukcji oraz w efekcie oszałamiającego rozwoju ogrodu.

Arboretum wojsławickie od tego czasu wielokrotnie powiększyło swój obszar mając dziś ponad 60 hektarów powierzchni. Znane jest z bogatego zbioru różaneczników, azalii, liliowców, bukszpanów, hortensji oraz wrażliwych na mróz drzew i krzewów, które nie rosną w innych częściach Polski.W swym malowniczym układzie Arboretum posiada blisko 9 tysięcy gatunków i odmian roślin drzewiastych i bylin. W historycznej części nie ma tradycyjnego układu systematycznego lub geograficznego, tylko zgodnie z pierwotnym założeniem Oheimba oglądać można kompozycje ze swobodnie dobranych gatunków roślin.Część niezwykłych zbiorów wojsławickich doczekało się nadania im statusu „Kolekcji Narodowych” – to: rododendrony, liliowce i bukszpany.

Kolekcje wiodące:

  • Róża (Rosa) ‚Rosarium Uetersen’
  • Różaneczniki (Rhododendron, w tym historyczne odmiany Seidla): 900 gatunków i odmian;
  • Liliowce (Hemerocallis): 3100 gatunków i odmian;
  • Bukszpany (Buxus): ponad 80 gatunków i odmian;
  • Hortensje (Hydrangea): ponad 300 gatunków i odmian;
  • Magnolie (Magnolia): ponad 80 gatunków i odmian;
  • Lilaki (Syringa): ponad 80 gatunków odmian;
  • Tawułki (Astilbe): 60 gatunków i odmian;
  • Trawy ozdobne: ok. 300 gatunków i odmian;
  • Jeżówki (Echinacea): ponad 50 gatunków i odmian;
  • Funkie (Hosta): ok. 190 gatunków i odmian;
  • Grusze (Pyrus): 200 gatunków i odmian;
  • Czereśnie (PrunusBank Genów Dolnośląskich Historycznych Odmian Czereśni): 200 gatunków i odmian;
  • Derenie (Cornus): ponad 110 gatunków i odmian;
  • Hortensje (Hydrangea) w pełni kwitnienia – sierpień

Okazy dendrologiczne:

Szczegółowe informacje i zestawienia wszystkich gatunków i odmiany roślin jakie można spotkać w Wojsławicach są zamieszczone na stronie internetowej Arboretum.

Ogród jest otwarty dla publiczności od kwietnia do października. Posiada dobrą infrastrukturę turystyczną tj. parking, restauracja, teren piknikowy, plac zabaw dla dzieci oraz udogodnienia dla osób niepełnosprawnych. Ponadto Arboretum jest organizatorem licznych wydarzeń kulturalnych, imprez, a także turniejów szachowych. Szczegółowy program w tym zakresie na każdy rok można znaleźć na stronie internetowej wojsławickiego ogrodu.

Galeria

http://arboretumwojslawice.pl/galeria/

Źródło:
Nowak Tomasz, Grzeszczak-Nowak Hanna, Arboretum w Wojsławicach, Wrocław 2002
Eysymontt Rafał, Przewodnik historyczny po Ziemi Niemczańskiej, Niemcza 2006
http://arboretumwojslawice.pl/
http://pl.wikipedia.org/wiki/Arboretum_w_Wojs%C5%82awicach